Met een ervaringsdeskundigen haalt de organisatie niet alleen een nieuwe functie in huis, maar ook een nieuwe visie op armoede. Het vraagt een open en zoekende houding van het team en de organisatie. Dit vraagt voorbereiding. Het Sterk uit Armoede stappenplan is met en door werkgevers en ervaringsdeskundigen ontwikkeld.

Voorwaarden:

  • Bereidheid om de eigen werkwijze en de eigen organisatie kritisch door te lichten.
  • Investeren in tijd, ruimte en middelen.
  • Iedereen vooraf goed informeren en voorbereiden op de komst van een ervaringsdeskundige. (Reden, aanleiding, visie!)

Vergeleken met de ervaringsdeskundigen die al in de psychiatrie en verslavingszorg werken, zijn de banen van ervaringsdeskundigen in armoede en sociale uitsluiting meer gericht op preventie, het voorkomen van grote problemen.

Bij alle stappen kan het Team Advies en Ondersteuning (TAO) meedenken of begeleiden.

Stappen vooraf:

  1. Afspraken over de functie en betaling met gemeenten (voor sommige werkgevers zoals welzijnsorganisaties en schuldhulpverlening).
  2. Kwartiermaken; voorwerk doen op beleid, visie bij het team en organisatie.
    • informatie over de aanpak; visie en doel
    • workshop voor de gehele organisatie door TAO
    • uitwisseling verwachtingen
    • nieuwe visie in de organisatie is op alle niveaus bekend. Doe aan storytelling!
  3. Duidelijke functieomschrijving en duidelijk takenpakket en rol tussen de collega’s (of rolverdeling met tandempartner en/of team).
    We zien een aantal taken en activiteiten waarbij ervaringsdeskundigen uitdrukkelijk aangesproken worden op hun ‘ervaringsdeskundigheid’ en deze deskundigheid ook maximaal kunnen benutten. We kunnen deze taken en activiteiten in de volgende vijf categorieën onderbrengen:
  • individuele ondersteuning en begeleiding (ambulant of residentieel)
  • groepswerk (ambulant of residentieel)
  • beleidswerk (binnen organisatie of koepel, op lokaal of bovenlokaal niveau)
  • vorming, supervisie en advies (naar armen, hulpverleners, beleidsmensen)
  • onderzoek
    Een eerste opzet voor een functieomschrijving staat hier.
  1. Aandacht voor de rol, verwachtingen en begeleiding van tandempartner
    Een tandem is een vast duo-verband van een ervaringsdeskundige en een professional. In de praktijk wordt deze tandemformule op verschillende manieren ingevuld: een vaste één-op-één relatie, afwisselende duo’s, tandem voor bepaalde opdrachten, enz.
    Binnen de tandem zijn beide partners gelijkwaardig: ze hebben elk hun deskundigheid. Dit maakt dat ze aanvullend aan elkaar zijn. Dit betekent ook dat de ene partner niet verantwoordelijk is voor de interventies of het gedrag van de andere partner.
    Deze tandemwerking is een goede en waardevolle formule, waarbij de meerwaarde van de ervaringsdeskundige in de armoede en sociale uitsluiting maximaal benut wordt. Toch is de tandem- formule niet altijd en overal nodig of zinvol (denk aan deelname aan vergaderingen). Voor beginnende ervaringsdeskundigen is het samenwerken met een vaste tandempartner wel aan te bevelen.

    De tandemformule kent niet alleen voordelen, ook hier gelden een aantal voorwaarden:

  • Voldoende tijd en ruimte voor overleg en uitwisseling.
  • Creëer een vorm van coaching of ondersteuning voor de tandem.
  • Goede en duidelijke afspraken rond de samenwerking.
  1. Voor de komst van de ervaringsdeskundige: zorg voor een goede match tussen de kwaliteiten, interesses en competenties van de ervaringsdeskundige en de organisatie. Dit is dus breder dan alleen de tandempartner.
  2. De scharrelfase:
    Goede introductie en begeleiding van de ervaringsdeskundige; afspraken maken over een inwerkperiode, hoe dit eruit ziet en wie dit doet. De eerste fase is sowieso een zoekproces. Ervaringsdeskundige krijgt een tijdje scharrelruimte. Ervaringen in ander sectoren van ervaringsdeskundigen leert dat werkgevers te snel willen. De ervaringsdeskundige moet eerst de organisatie kennen; in het begin heeft hij of zij nog ‘geen positie’ om aan collega’s of teams feedback, advies of tips te geven. Bouw een vast evaluatiemoment in na drie maanden.
  1. Ondersteuning en coaching
    Gezien de specifieke rol van de ervaringsdeskundigen is ondersteuning en begeleiding erg belangrijk. Vooral bij:
  • het bespreken van elementen uit het eigen verleden die de ervaringsdeskundigen nog niet verwerkt hebben (zeker bij confrontatie met ervaringen van anderen in het werk)
  • reflectie rond het functioneren als ervaringsdeskundige binnen de organisatie.

Denk aan:

  • Is er supervisie op de werkvloer, wie doet dit?
  • Is er individuele coaching of ondersteuning?
  • Zijn er groepsbijeenkomsten met andere ervaringsdeskundigen?
  • Kan de ervaringsdeskundige voor bijkomende ondersteuning terecht bij een extern persoon (bv. supervisor) of een interne medewerker (bv. teamcoördinator of diensthoofd)?
  • Is er coaching voor de tandempartners?
  1. Vorming, training en opleiding
    Ontwikkeling en training is uiteraard noodzakelijk, zodat de ervaringsdeskundige zijn of haar werk goed kan blijven doen. Pas dit aan op de wensen en behoeften van ervaringsdeskundige en organisatie. De ervaringsdeskundige kan hierdoor mogelijk ook doorgroeien binnen de organisatie.

Tips

  • Maak gebruik van de TAO
  • Volg het stappenplan
  • Een goede positionering van de ervaringsdeskundige op de werkvloer is wezenlijk. Het moet duidelijk zijn dat de positie per definitie een moeilijke plek is.
  • Realiseer je dat de ervaringsdeskundige niet is opgeleid zoals de professionals waarmee hij of zij werkt en een andere missie en taakgebied heeft.
  • Ervaringsdeskundigen ervaren weerstand bij sommige professionals.
  • De ervaringsdeskundige is niet ‘klaar met kwetsbaar zijn’ na de opleiding.
  • De opgave om een nieuwe visie en nieuw gedrag te introduceren, is groot. Dit lukt één ervaringsdeskundige in een organisatie niet alleen.
  • Contact (blijven) hebben met mensen in armoede is een voorwaarde om goed te kunnen functioneren als ervaringsdeskundige: alleen zo kunnen ervaringsdeskundigen hun visie en ervaringen (blijven) toetsen en voeling houden met mensen in armoede.

Kansen

Organisaties die al werken met een ervaringsdeskundige geven aan dat de ervaringsdeskundige;

  • Een aanvulling en toevoeging is;
  • De mensen in armoede erkenning geeft door een gedeelde beleving;
  • Intuïtief aanvoelt wat er speelt bij de cliënt vanuit hun eigen ervaring;
  • Eerder mensen in armoede bereikt, doordat ze de taal spreken, hierdoor wordt er preventiever gewerkt;
  • De belevingswereld en het gedrag van cliënten naar de professionals toe vertaalt; zo wordt de kloof tussen de systeemwereld en de leefwereld van cliënten overbrugd. Dat zorgt voor wederzijds begrip.